Honderd jaar na de Groote Oorlog

Ploegsteert

Plugstreet 14-18 Experience 

2014 is het eerste van de vier jaren waarin de Groote Oorlog wordt herdacht. Een herdenking waar historici, museumbouwers maar ook politici en marketeers al een tijd mee bezig zijn. De hernieuwde aandacht voor deze donkere periode in onze geschiedenis is terecht. Dit was de eerste geïndustrialiseerde oorlog in de geschiedenis waarbij honderdduizenden het leven lieten op en achter het slagveld. Een wereldwijd conflict dat ook in ons land blijvende sporen naliet. Eén van die sporen vinden we in Ploegsteert, op het eind van de Ieperboog, waar recent een herdenkingscentrum de deuren opende. Eén van de Waalse initiatieven naar aanleiding van de herdenking van 1914-1918.

Plugstreet 

‘Ploegsteert’ bleek toen, en blijkt nu nog, onuitspreekbaar te zijn voor Engelstaligen, vandaar de naam Plugstreet. Plugstreet 14-18 bevindt zich net buiten de dorpskom van Ploegsteert, pal aan het gelijknamige bos waar de militairen zich ingegraven hadden tijdens de oorlogsjaren. Een glazen piramide markeert het kleine herdenkingscentrum dat ingewerkt is in een heuvel. Dat het museum onder de grond zit verwijst naar de mijnenoorlog die woedde aan de Ieperboog, de heuvelrij die Ieper omgordt. Gedurende maanden hadden de geallieerde genietroepen schachten gegraven onder de Duitse stellingen. Op 7 juni 1917 lieten ze gelijktijdig bommen ontploffen, langsheen de boog. Het creëerde een knal die tot in Londen te horen was. Eén van die heuvels die men ondergraven had ligt dus bij Ploegsteert, een dorp dat vrijwel heel de oorlog lang in geallieerde handen was. Geen troost weliswaar voor de bevolking, want het dorp lag zo dicht bij het front dat het tegen het eind van het conflict ontvolkt was. Tegen 1918 was de hele streek van Mesen en Ploegsteert en bij uitbreiding de hele frontzone een door bommen omgewoeld en stukgeschoten land.

Sober  

Het herdenkingscentrum “Plugstreet 14-18 Experience” geeft een heel sobere indruk. Stil, sereen, met een focus op informatie. Een hele opluchting tegenover de vele andere musea waar gemikt wordt op emotie, beleving en wapentuig. Plugstreet 14-18 geeft een prominente rol aan aanraakschermen, die je toelaten alle facetten van de oorlog te bekijken aan de hand van uniek beeldmateriaal. De scenografie is overigens van de hand van Duitse academici. In de eerste fase van het bezoek krijg je een helder en overzichtelijk beeld van de Eerste Wereldoorlog. Een film van een kwartier geeft aan de hand van beelden en veel kaartmateriaal een zicht op hoe het conflict verliep. Na de film kan je aan een kaarttafel met reliëf en een fijn samenspel van projectoren het zelfde materiaal nog eens opnieuw bekijken, maar ditmaal met meer focus op de mensen in plaats van op de politieke kant van de oorlog. Centraal in het gebouw staat een muur met nissen waarachter telkens een doodsbericht te lezen is, van zowel Duitse als geallieerde militairen. Het laatste deel van het centrum wordt gevormd door een interactieve muur met artefacten en schermen die een beeld geven van het dagelijks leven aan het front en achter het front. Het centrum wil mensen informeren en hen goesting doen geven om de regio in te trekken. Een ambitie waar het centrum best in slaagt, getuige de vele toeristen die je na een bezoek aan het centrum kan terugvinden op markante plekken in de buurt.

Memorial

Eén van die plekken in de buurt is het imposante Britse Memorial van Ploegsteert, op een paar meter van het herdenkingscentrum. Deze plek herdenkt 11.447 onbekende gesneuvelden uit de regio Armentières, Aubers, Loos, Fromelle, Estaire, Hazebrouck, Scherpenberg en Outterstene. Aan de overkant van de weg, maar ook overal verspreid in de omtrek, bevinden zich nog kleine begraafplaatsen. De leeftijden op de zerken doen stilstaan bij het waarom van zoveel leed. Jongens van amper zestien werden de loopgraven ingestuurd, met de dood tot gevolg. Wat verderop bevindt zich het gehucht Saint-Yvon. Hier wordt nog regelmatig de legendarische voetbalmatch herdacht die plaatsvond op Kerstmis 1914. De tegenstanders kwamen die dag uit hun loopgraven, begroetten elkaar, wisselden geschenken uit en speelden een match. Een moment van verzoening dat geen herhaling kreeg in de daarop volgende oorlogsjaren. De plek is de voorbije jaren een klein bedevaartsoord geworden, waarbij mensen bloemen … en voetballen komen neerleggen.

In wiens velden?

In 2014 trekt de (West-)Vlaamse toeristische sector alle registers open om duizenden bezoekers te ontvangen. Maar liefst twee miljoen toeristen verwacht men in de Westhoek gedurende de komende vier jaar. ‘In Flanders Fields’ is de baseline van het grote marketingoffensief dat vanuit de Vlaamse Overheid wordt georganiseerd sedert 2006. 

Je zou de indruk krijgen dat de herdenking van de Groote Oorlog een verhaal is van de Westhoek en Vlaanderen. Maar ook de Waalse en Brusselse overheid willen de Eerste Wereldoorlog terug in de herinnering brengen. Zo wordt op 4 augustus in Luik de Duitse invasie herdacht, een feit waarmee de Belgische neutraliteit werd geschonden. En op de zelfde dag organiseert de Britse overheid in Mons een herdenking op de plek waar de eerste Britse soldaat is gesneuveld: John Parr. Het is ook in de regio Mons dat de laatste soldaat van het Britse rijk sneuvelde: George Price. Deze Canadees liet het leven een paar minuten voor de wapenstilstand op 11 november 1918 werd getekend.

Het wordt een klus voor binnenlandse en buitenlandse toeristen om het aanbod van alle musea, evenementen en initiatieven bijeen te zoeken. De oorlog die soldaten met vele nationaliteiten langs een grote frontlijn verzamelde wordt honderd jaar later enkel in stukjes gepresenteerd en herdacht, telkens afhankelijk van de organiserende overheid. Symptomatisch voor de slechte interbestuurlijke samenwerking is de lijst websites waarmee de verschillende overheden in ons land inwoners en toeristen willen aanspreken, elk met een eigen aanbod en zonder veel kruisverwijzingen. Hieronder vindt u alvast een overzicht van de meest relevante websites voor 2014 en de komende jaren.

Tekst en foto's: Bart Noels

Info

Meer info over Plugstreet 14-18 Experience: www.plugstreet1418.be

Meer info over de initiatieven om de Eerste Wereldoorlog te herdenken:
www.wo1.be - www.dewegenvandegroteoorlog.be - www.flandersfields.be (Provincie) - www.be14-18.be (Federale overheid) - www.2014-18.be (Vlaanderen) - www.commemorer14-18.be (Wallonië-Brussel) 

Recent verscheen bij Lannoo en Michelin ‘Gids voor de slagvelden 1914-1918 West-Vlaanderen, Henegouwen, Nord Pas-de-Calais’. Deze gids volgt het front, en dat was per definitie grensoverschrijdend. André Michelin besliste in 1917 al een serie ‘Guides illustrés des Champs de bataille’ te publiceren. Hij mobiliseerde al zijn redactieteams om een encyclopedie van 3.500 bladzijden samen te stellen, alle delen waren tegen 1925 gepubliceerd. In de recente uitgave zijn een deel van de toenmalige kaarten en illustraties terug te vinden.

Meer UiT in de metropool

UiT in zuidwest is een realisatie van zuidwest | www.zuidwest.be | alle rechten voorbehouden | privacyverklaring zuidwest | UiTPAS gebruiksvoorwaarden | UiTPAS privacybeleid